O projekcie
Głównym celem projektu jest próba wypracowania przy pomocy narzędzi badawczych rozwiązań, które pomogłoby zahamować negatywne trendy związane ze współczesnymi przemianami cywilizacyjnymi. Spośród nich w szczególności na pilną reakcję zasługują takie zjawiska jak: spadek wskaźników dobrostanu psycho-fizycznego populacji Polski, pogorszenie się różnych miar spójności i integracji społecznej, malejąca odporność społeczna kraju, narastające niepokoje związane z ryzykiem eskalacji konfliktu militarnego.
Projekt dąży do odpowiedzi na pytanie czy obecna w różnych krajach rozwiniętych (zob. niżej) instytucja powszechnej służby publicznej mogłaby pomóc w przypadku Polski ograniczyć wspomniane negatywne zjawiska i trendy. Projekt dąży do odpowiedzi na pytania czy i jaki model instytucji powszechnej służby publicznej pasowałby najlepiej do polskich uwarunkowań.
Instytucje służby publicznej od lat z powodzeniem działają w różnych państwach, np.:
- AmeriCorps w Stanach Zjednoczonych (formalnie działa od 1993 r. ale kontynuuje tradycje powstałej w 1965 organizacji VISTA – Volunteers in Service to America oraz organizacji City Year działajacej od 1988 r.);
- Servizio Civile Universale we Włoszech (pod zmiennymi nazwami działa od 1972 r.);
- Unis-Cité (1994) i Service National Universel we Francji (2019);
- Freiwilliges Soziales Jahr (1964), Freiwilligen Ökologischen Jahr (1998) i Zivildienst (1961) w Niemczech;
- Zivildienst w Austrii (1975);
- Sherut Leumi (1971) oraz Shnat Sherut w Izraelu.
Zazwyczaj okres służby w ww. organizacjach trwa od kilku do kilkunastu miesięcy i odbywa się ją poza miejscem zamieszkania. Część z tych organizacji początkowo pełniła rolę wojskowej służby zastępczej, ale współcześnie w obliczu zawieszenia poboru w wielu państwach służba cywilna pełni tam funkcje edukacyjno-wychowawcze, integracyjne i kształtujące poczucie przynależności do wspólnoty. Udział w służbie może być obowiązkowy i powszechny lub dobrowolny.
Może być ona także dedykowana starszej młodzieży (model francuski), młodym dorosłym (model włoski) lubnawet dorosłym powyżej 55 r. życia – jak w przypadku AmeriCorps Seniors. Różne są także modele organizacji służby – mogą być mniej lub bardziej zdecentralizowane, kierowane przez instytucje państwowe lub organizowane i realizowane przez NGO-sy.
Planowane badania
Główny wysiłek badawczy niniejszego projektu skupia się na ustaleniu, jaki model działania służby publicznej będzie najlepszy dla Polski, jej specyficznych uwarunkowań i czekających ją wyzwań. Planowane w niniejszym projekcie badania i konsultacje mają na celu przetestowanie przyjętych założeń i skorygowanie ich w celu opracowania polskiego modelu powszechnej służby publicznej. W ramach niniejszego projektu przeprowadzona zostanie seria badań jakościowych w postaci analizy danych zastanych, analizy dokumentów urzędowych, wywiadów fokusowych, konsultacji z ekspertami.
Do wypracowania właściwego modelu służby publicznej zostaną użyte narzędzia partycypacyjne, aby włączyć w prace szeroki krąg interesariuszy. Ma to posłużyć także budowie środowiska wspierającego ideę wdrożenia służby publicznej w Polsce. Zbudowana na bazie badań naukowych i wspierana działaniami promocyjnymi koncepcja ma być punktem wyjścia do debaty publicznej nad powołaniem takiej instytucji w naszym kraju.
- Działanie 1. Pogłębiona analiza przyczyn i uwarunkowań negatywnych trendów społecznych w młodym pokoleniu towarzyszących postępom rewolucji cyfrowej.
- Działanie 2. Opracowanie kompleksowego programu i procedur służby publicznej.
- Działanie 3. Przygotowanie gruntu prawnego do ustanowienia obowiązkowej służby publicznej dla młodzieży.
- Działanie 4. Zbudowanie koalicji podmiotów i środowisk wspierających instytucję służby publicznej dla młodzieży.
Projekt „Model powszechnej służby publicznej dla Polski" jest finansowany ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II" nr projektu NdS-II/SP/0453/2023/01.